Tekst: 25-8-2026
Het bomenbeleid uit 2009 bevat veel goede elementen. Er wordt daarom geen nieuw beleidskader opgesteld. Wel wordt het bomenbeleid geactualiseerd om te voldoen aan de eisen van de nieuwe Omgevingswet (2024), de kaders van de nieuwe bepaalde Europese Natuurherstelwet (2024) en al vastgesteld gemeentelijk beleid van na 2009. Dit betekent dat het bestaande beleid consistent wordt, zodat het kan worden opgenomen in omgevingsprogramma's, -plannen en het Omgevingsloket.
In de Europese Natuur herstelverordening staan doelen voor het stedelijk ecosysteem. Tot eind 2030 mag er geen nettoverlies zijn in de totale oppervlakte van stedelijke groene ruimte en stedelijke boomkroonbedekking binnen stedelijke ecosysteemgebieden ten opzichte van 2024. Na 2030 dient er een stijgende trend te zijn in de stedelijke boomkroonbedekking, en is monitoring hiervan verplicht.
Dit document beschrijft het beleid van de gemeente Haarlem voor bomen, waarbij de nadruk ligt op het behoud, de kap en compensatie, en het aanplanten, herplanten en planten van bomen binnen stadsprojecten. Er wordt aandacht besteed aan de bescherming van waardevolle en monumentale bomen, de verbetering en inrichting van groeiplaatsen, en het beheer en onderhoud van het bomenbestand, met oog voor veiligheid, risico's, ziekten, plagen en overlast. Het beleid is gericht op een gezond en toekomstbestendig bomenbestand, waarbij alle bomen binnen Haarlem – van straatbomen tot bosplantsoenen en niet-gemeentelijke bomen – een rol spelen. Het biedt praktische handvatten voor uitvoering en beheer in een stad met beperkte ruimte en grote ambities.
Concrete doelstellingen zijn niet geformuleerd. Als enige wordt genoemd dat er per jaar 300 extra bomen bijkomen en dat de boomkroonbedekking (BKB) tot 2030 niet mag afnemen en er daarna sprake moet zijn van een toename. Wij vinden dat er per wijk een Masterplan moet komen (zie Groenbeleidsplan), waarin na een inventarisatie wordt vastgelegd wat de huidige BKB is en met streefcijfers van wat er in de toekomst nodig is om te zorgen dat de hittestress afneemt.
Dit masterplan per wijk hoeft niet opgenomen te worden in dit bomenbeleidsplan, maar er zou wel in vermeld moeten worden wanneer en hoe dit gerealiseerd gaat worden.
in vermeld moeten worden dat hier aan gewerkt gaat worden met een planning en er moet vastgesteld worden welke gegevens gebruikt gaan worden (nulmeting en doelstellingen).
Om de BKB te verbeteren is het verstandig te investeren in het behoud van bomen en zo snel mogelijk meer dan de vermelde 300 extra bomen aanplanten. Waar mogelijk kunnen snelgroeiende bomen eerder voor meer BKB zorgen. Voor beide is meer nodig dat het aangegeven budget.
Bestaande bomen worden verwijderd omdat ze dood, geen groeikracht meer hebben of niet passen in het ontwerp voor het nieuwbouwproject of de herinrichting van de openbare ruimte.
Veel bomen zijn in de laatste decennia geplant in een groeiplaats met te weinig voeding en daarna vrijwel tot de stam dicht gestraat zodat de boom geen vocht kan krijgen. Hier moet de gemeente de levensvatbaarheid van bomen verbeteren. De boom behandelen tegen ziektes en snoei van de kroon zodat deze weer is afgestemd op het overgebleven wortelstelsel. De bodem kan worden verbeterd door voedsel in de grond te brengen en de verdichte bodem te ploffen voor meer lucht en water. Veel groeiplaatsen zijn verdicht omdat er met te zware maaimachines of festival wagens bij een te natte grond over de wortels van de boom is gereden, of tijdens werkzaamheden wordt zwaar materieel naast een boom geplaatst.
Bij het herinrichten of vernieuwen van de openbare ruimte worden vaak veel (oudere) bomen gekapt. Hierin speelt het door de gemeente gehanteerde groen-tenzij-principe een belangrijke rol, maar ook de compensatie regeling en de interpretatie van de 3-3-300 regel. Als het gaat om behoud van bomen wordt er te gemakkelijk gekozen voor kap omdat er andere zwaarwegende belangen zijn. Dit resulteert vaak in een ontwerp waarin wel meer groen en bomen terugkomen, maar ondertussen worden wel veel oudere bomen gekapt, met als gevolg een nettoverlies aan boomkroonbedekking.
Het groen-tenzij-principe: Dit principe vormt het kader voor projecten in Haarlem en richt zich op het maximaal behouden en waar mogelijk uitbreiden van waardevol groen, inclusief bomen. Bij projecten en herinrichting is vergroening de standaardkeuze, tenzij dit aantoonbaar niet mogelijk is. Kansen voor extra groen, bomen en ecologische versterking worden actief benut, ondersteund door pilots en innovaties om de vergroening van Haarlem te versnellen.
Om te zorgen dat er in de toekomst bij herinrichten of vernieuwen van de openbare ruimte meer bestaande bomen behouden blijven zou het groen-tenzij-principe aangescherpt moeten worden of nog beter, er zou nog een nieuw principe bij moeten komen, nl. het bomen-behoud-principe. Hierin kan dan opgenomen worden dat er eerst een bomenkwaliteitsonderzoek gedaan moet worden om vast te stellen welke waardevolle bomen behouden moeten worden.
In het principe staat ‘tenzij dit aantoonbaar niet mogelijk is’. Dit kan op allerlei manieren geïnterpreteerd worden en zorgt bij elk project ontwerp voor discussie. De projectontwikkelaar kan zeggen dat het de duur wordt om bepaalde bomen te behouden of dat er dan minder woningen gebouwd kunnen worden.
Het principe richt zich ook te veel op het 'waar mogelijk uitbreiden van groen en bomen'. Als er meer groen en bomen voor terugkomen wordt dit al snel gezien als excuus om bestaande bomen te kappen.
Er geldt nu een compensatieregeling waarin voor elke gekapte boom met een stamomtrek van meer dan 50 cm één gelijkwaardige boom op dezelfde plek of in de nabijheid terug geplaatst moet worden. Onder een gelijkwaardige boom wordt een boom bedoeld die in potentie even groot kan worden als de gekapte boom. Wij pleiten ervoor dat de verloren BKB direct wordt gecompenseerd in de aanplant meerdere bomen die samen het huidige BKB vormen. Of dat er een waarde aan de te kappen boom wordt toegekend aan de hand van de geleverde ecosysteemdiensten en dat deze waarde wordt gecompenseerd in het verbeteren van groeiplaatsen.
Inventariseer voor de in te boeten bomen waarom de bomen vervangen moeten worden en zorg voor verbetering in de toekomst. De te nemen maatregelen moeten gekoppeld worden aan SMART geformuleerde doelstellingen.
Geef prioriteit aan groen arme buurten. Plant snelgroeiende boomsoorten waar mogelijk. Bekijk de potentie kaart voor het plaatsen van bomen om de BKB te verbeteren. Kijk daarbij niet alleen naar locaties die nu geschikt zijn maar creëer ook nieuwe geschikte locaties. Plant in op de gewenste levensduur en zorg voor optimale groeiplaatsen. Pas geen minimale maten meer toe. Die leiden op termijn weer tot grote kosten voor herstel. Voorzie bomen in verharding van een grote beplante boomspiegel voor de kringloop van het blad.
Het grootste bezwaar op dit concept is wel dat er SMART geformuleerde doelen in staan. Als je meer bestaande bomen wilt behouden moet je om te beginnen nagaan waarom bomen in het verleden gekapt zijn. Daarna moet je bij de belangrijkste redenen plannen maken om dit te verbeteren, en vervolgens moet je nagaan of de gemaakte plannen het gewenste effect hebben en zo niet, dan moet je deze weer aanpassen. Dit bezwaar geldt overigens voor bijna alle beleidsplannen die gaan over groen (zie ook: Wanneer gaat Haarlem op groen?).
Omdat wij willen weten hoe Haarlem presteert proberen wij data te vonden waarmee we kunnen bepalen of er verbetering optreedt. We hebben data over de stadsdelen, de wijken en de buurten. Daarnaast hebben wij ook gegevens over bomen bij elk herinrichting of nieuwbouw project.
Wat minimaal nodig is om dit beleidsplan als geheel te toetsen is per buurt de boomkroonbedekking volgen. Gebruik hiervoor de data die beschikbaar is op de klimaat-effectatlas. Inventariseer ook het aantal bomen per hectare en andere gegevens die relevant zijn (bijv. woningdichtheid, aantal bomen ouder dan 50 jaar of gemiddelde leeftijd van de bomen in de buurt). Gebruik de 3-30-300 kaarten om bij huizen zonder zicht op bomen, bomen te planten. Maak daarna een Masterplan groen om per wijk de uit te voeren werkzaamheden vast te leggen.
Aangepast: 06-10-2026
Er zijn nog geen reacties
Om reacties te plaatsen heb je een account nodig. Heb je al een account log dan in.
Vergadering Commissie Beheer 20-08-2026. 17.20 uur Concept Programma Bomen (RB) (terug te kijken in de video van de vergadering). Er zijn vele inspreek bijdrages geweest die aandringen op verbetering van het bomenbeleid. Tot 27 sept. was het mogelijk je zienswijze te geven op dit concept.
Op dit moment worden de reacties verwerkt en wij zijn erg benieuwd het nieuwe beleidsplan.