Onderzoek naar de verstening van Nederlandse gemeenten

Opzet van het onderzoek

In december 2024 hebben Architecten- en ingenieursadviesbureau Sweco en Natuur & Milieu een onderzoek gedaan naar de verstening van de openbare ruimte van de 32 grootste gemeenten van Nederland. Alle buurten binnen deze gemeenten vanaf vijfhonderd woonadressen zijn onderzocht op basis van luchtfoto’s en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Het oppervlak van de openbare ruimte binnen deze gemeentes wordt geclassificeerd als ‘versteend’ of ‘niet-versteend’.

Fietspaden, overwegen, inritten, bestrating en parkeervakken (allemaal mits daadwerkelijk verhard) zijn voorbeelden van functies die zijn aangemerkt als versteend. Bermen, bomen, houtwallen, water, onverharde paden, sportvelden en parken zijn voorbeelden van functies die zijn aangemerkt als niet-versteend. Het onderzoek is kwantitatief van aard: het zegt niets over de kwaliteit van het groen. Zo kan er per buurt berekend worden hoeveel % groen er per woning is.

Een buurt wordt ingedeeld als versteend als er minder dan 75 m² groen per woning is. Volgens dit criteria komt Haarlem er het slechtste vanaf met 85% van de buurten die deze norm niet halen. Als je deze gegevens nader bekijkt zie je zelfs dat deze norm bij lange na niet gehaald wordt. 24% van de buurten heeft 0-15% groen en 19% heeft 15-30% groen. Er werd ook gekeken naar het percentage buurten zonder een gebied van ≥ 1 hectare aaneengesloten groen, ook hierin scoort Haarlem niet best.

Data uit 2019 wordt vergeleken met data uit 2024 en dan zie je dat het aantal versteende buurten met 20% is toegenomen in deze 5 jaar. Het aantal m2 groen is wel ligt toegenomen (0.9%).

Evaluatie onderzoek

Het rapport geeft zelf de tekortkomingen van het kwantitatief kijken naar groen en verstening aan. Verstening gaat in dit geval om de openbare ruimte en de BGT gaat over het maaiveld, zoals het type bestrating of gras. Boomkronen zijn ook groen, al zweeft dit groen wel boven het maaiveld en wordt het niet bijgehouden in de BGT. Een plein kan versteend zijn, maar doordat er ook enkele bomen staan is er toch groen dat niet is meegenomen in de BGT-classificering. En aan de andere kant wordt een grasveld of zelfs een onverhard pad aangemerkt als groen, terwijl de bijdrage daarvan aan biodiversiteit en hittestress beperkt is.

Wat dat betreft is het wellicht beter om te kijken naar de boomkroonbedekking. Het boomkroonoppervlak is van bovenaf bekeken het aantal vierkante meter dat bedekt is met groen. Het kan worden uitgedrukt in percentage van het totale grondoppervlak. Boomkroonbedekking is een belangrijke indicator voor groen in de stad.

Ook qua boomkroonbedekking doet Haarlem het niet best. De norm van 30% van de 3-30-300-regel wordt door geen enkele gemeente gehaald. Het gemiddelde van de G32-gemeenten is 9,4%, Haarlem staat ergens onderaan met 7%, alleen Almere doet het slechter met 6,4%, maar dat is ook logisch omdat de stad heel weinig oudere bomen heeft.

Aanbevelingen voor verbetering

Het rapport geeft een aantal aanbevelingen voor verbetering. Enkele belangrijke aanbeveling voor Haarlem:

1. Stel ambitie/doel: leg in beleid/een programma vast hoe groen gebieden/wijken dienen te zijn (groennorm).
2. Bepaal je uitgangssituatie aan de hand van een nulmeting van de kwantiteit van al het groen (particulier en openbaar).
3. Formuleer de opgave door per gebied vast te stellen wat het te vergroenen aandeel moet zijn.
4. Formuleer vergroeningsscenario’s waarbij vergroend kan worden via spoor 1: koppelen aan de beheeropgave van grootonderhoud/ rioolvervanging; of spoor 2: gericht vergroenen.
5. Monitoring: Het is belangrijk te monitoren hoe het aandeel groen zich ontwikkelt en wat het effect is op je ambitie/doel, en dit mogelijk bij te stellen.

Laatst gewijzigd: 13-01-2026